Category Archives: Układ słoneczny

Wenus

Wenus to najbliższa Ziemi planeta. Z tego powodu jest trzecim najjaśniejszym z naszego punktu widzenia ciałem niebieskim po Słońcu i Księżycu. Tak jak Merkury, Wenus jest położona bliżej Słońca niż Ziemia, do obiegu wokół niego potrzebuje zatem tylko dwustu dwudziestu pięciu dni, jednocześnie jej obrót wokół własnej osi zajmuje aż dwieście czterdzieści trzy dni. Rok na tej planecie teoretycznie trwa zatem krócej, niż jeden dzień. W dodatku Wenus w przeciwieństwie do wszystkich pozostałych planet Układu Słonecznego wiruje zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Choć zdjęcia Wenus mogłyby sugerować jej podobieństwo do naszej planety, życie na niej byłoby niemożliwe. Wyjątkowo gęsta atmosfera, zawierająca spore ilości trującego dwutlenku węgla sprawia, że ciśnienie jest dziewięćdziesięciokrotnie wyższe, niż na ziemi. Temperatura powietrza, przekraczająca tu czasem pięćset stopni Celsjusza, jest spowodowana efektem cieplarnianym. Atmosfera przepuszcza długofalowe promieniowanie słoneczne, które odbijając się od powierzchni planety zmieniają się na krótkofalowe i są przez nią zatrzymywane. Widziana z Ziemi planeta Wenus od starożytności uznawana była za bardzo piękną, dlatego właśnie Rzymianie nadali jej nazwę na cześć bogini urody.

Pas Kuipera i Pluton

W 1930 roku amerykański astronom Clyde’a Tombaugha odkrył istnienie za orbitą Neptuna innego ciała niebieskiego, które uznano za następną planetę – Pluton. W latach pięćdziesiątych inny naukowiec, Gerard Kuiper, wysunął hipotezę, według której za orbitą Neptuna znajdował się cały pas planetoid, a w 1992 roku odkryto pierwszy należący do niego poza Plutonem i jego księżycem Charonem obiekt. Podczas Zgromadzenia Ogólnego Międzynarodowej Unii Astronomicznej w Pradze w 2006 roku oficjalnie odebrano Plutonowi status planety, degradując go do statusu planety karłowatej. Obecnie znamy ponad siedemdziesiąt tysięcy należących do Pasa Kuipera ciał niebieskich o średnicy powyżej stu kilometrów, z których czterysta najbliżej położonych widocznych jest z Ziemi. Pas Kuipera obejmuje obszar tuż za orbitą Neptuna i sięga aż do Obłoku Oorta, w którym formują się komety. Pierwszym należącym do niego zaobserwowanym przez astronomów obiektem jest planetoida Sedna, która według niektórych z nich może być kolejną obok Plutona i innych większych obiektów Pasa Kuipera planetą karłowatą. W istnienie dużych ciał niebieskich za orbitą Neptuna wierzono na długo przed odkryciem Plutona. Hipotetyczny obiekt, który miał wpływać na pozycję i ruch Neptuna, nazwano Planetą X.

Merkury

Merkury – najmniejsza i położona najbliżej słońca planeta Układu Słonecznego, była znana już cztery tysiące lat temu. W dziewiętnastym wieku przed naszą erą odkryli ją Babilończycy. Obecną nazwę zawdzięcza swojemu szybkiemu ruchowi wokół Słońca, co spowodowane jest krótką w porównaniu do innych planet orbitą. Dlatego Rzymianie wybrali dla niej imię posłańca bogów – Merkurego. Z tego samego powodu jest z Ziemi zawsze widoczna blisko Słońca i można ją zastać tuż przed jego wschodem albo po zachodzie. Czas jej obiegu wokół Słońca wynosi osiemdziesiąt osiem dni, zaś obrót wokół własnej osi trwa ich pięćdziesiąt dziewięć. Bliskość Słońca powoduje również ogromną amplitudę występujących na niej temperatur. W dzień wynosi ona ponad trzysta stopni Celsjusza, z kolei w nocy spada do dwustu stopni poniżej zera. Choć sama planeta nie posiada satelitów, jej powierzchnia podobna jest do Księżyca – pokryta jest licznymi kraterami uderzeniowymi, część z nich pochodzi także z wybuchów wygasłych miliard lat temu wulkanów. Najbardziej znany krater Merkurego to Caloris Basin – meteoryt, który uderzył w ziemię około czterech miliardów lat temu był tak ogromny, że spowodował wypiętrzenie wokół krateru podwójnego łańcucha gór o średnicy półtorej tysiąca kilometrów. Atmosfera Merkurego wprawdzie zawiera tlen, jednak jej gęstość jest bliska uzyskiwanej w laboratoriach próżni. Grawitacja planety jest tak mała, że uwolnione z wnętrza planety cząsteczki gazów nie są przez nią zatrzymywane i ulatują w przestrzeń kosmiczną.

Saturn

Planety Saturn i Jowisz, pomimo swojej odległości od Słońca, znane były już starożytnym. Powodem były ich ogromne rozmiary, które sprawiały, że ciała niebieskie jasno lśnią i są dobrze widoczne. Saturn leży dwukrotnie dalej od Słońca, niż Jowisz (rok na Saturnie trwa trzydzieści lat ziemskich) i pomimo swoich rozmiarów, jest planetą o najmniejszej gęstości w Układzie Słonecznym. Jest też najbardziej spłaszczoną planetą, z powodu swojego szybkiego obrotu wokół własnej osi, trwającego dziesięć godzin. Najbardziej charakterystyczną cechą Saturna, dzięki której uznawany jest za najpiękniejszą planetę, są jego pierścienie. Po raz pierwszy zauważył je Galileusz w 1610 roku, jednak nie był w stanie wytłumaczyć ich pochodzenia. Pierścienie są trzy, zaś pomiędzy większymi z nich istnieje luka, zwana przerwą Cassiniego. Wśród pierścieni krąży dookoła Saturna sześćdziesiąt jeden pierścieni, jednak istnienie trzech z nich wciąż jest dyskusyjne – ciężko jest naukowcom ustalić, co jest jedynie małą skałą pierścieni, a co księżycem. Część z nich ma typowy, kulisty kształt, reszta zaś nieregularny. Największym z nich jest Tytan, który ze względu na swoją gęstą, nieprzeźroczystą atmosferę uznawany był przez wiele lat za większy od Ganimedesa.

Neptun

Najdalej od Słońca położona planeta, Neptun, została odkryta w 1843 roku, a jej przypuszczalna pozycja została wyliczona na podstawie wpływu nieznanego wcześniej ciała niebieskiego na Uran. Podobnie jak ta planeta, wcześniej uznawany był za gwiazdę. Obliczeń tych dokonało niezależnie dwóch różnych naukowców, dlatego do dziś trwają spory o to, kto jest jej oficjalnym odkrywcą. W przeciwieństwie do pozostałych gazowych olbrzymów, Neptun nie jest spłaszczony. Jego droga dookoła Słońca zajmuje sto sześćdziesiąt pięć lat. Pierścienie Neptuna nie tworzą pełnych okręgów, a jedynie krążące wokół planety łuki planetoid. Obecnie wyróżniamy trzynaście księżyców Neptuna, z największym Trytonem na czele. Neptun ma największą gęstość spośród gazowych olbrzymów, zaś jego budowa przypomina Uran. Swoją nazwę – imię rzymskiego boga mórz i oceanów, zawdzięcza jasnogranatowej barwie. Z powodu odległości od Słońca, temperatura na powierzchni planety nie przekracza dwustu stopni Celsjusza poniżej zera, a na jego powierzchni wieją najsilniejsze w całym Układzie Słonecznym wiatry. Obrót Neptuna wokół własnej osi trwa szesnaście godzin.